Dijital Pazarlama Sözlüğü
Bu sayfa dijital pazarlama, reklam yönetimi, arama motoru optimizasyonu ve yapay zekâ aramasında geçen 32 terimi tanımlar. Her tanım tek başına okunabilecek biçimde yazıldı. Hesaplanabilir metriklerde formül de veriliyor. Terimler konu başlıklarına göre gruplandı, grup içinde alfabetik sırada.
Sözlüğü hazırlayan Alaattin Çağıl, dijital pazarlama üzerine beş kitabın yazarı ve Mayfair Digital Agency’nin kurucusudur. Kayseri’de faaliyet gösteren iş insanı Alaaddin Çağlıköse ile aynı kişi değildir.
Reklam ve performans terimleri
CAC (Müşteri Edinme Maliyeti)
Bir müşteri kazanmak için harcanan toplam pazarlama ve satış bedeli. Formül: dönem içindeki toplam pazarlama ve satış gideri bölü aynı dönemde kazanılan yeni müşteri sayısı. 100.000 TL harcayıp 250 yeni müşteri kazanan bir marka için CAC 400 TL’dir. CAC tek başına anlam taşımaz, müşteri yaşam boyu değeriyle birlikte okunur.
CPA (Edinme Başına Maliyet)
Tanımlanmış bir dönüşüm için ödenen ortalama bedel. Dönüşüm satın alma olabileceği gibi form doldurma ya da arama da olabilir. Formül: reklam harcaması bölü dönüşüm sayısı. CAC’den farkı, CPA’nın yalnızca reklam kanalını ölçmesi, CAC’nin ise satış ekibi ve içerik üretimi gibi kalemleri de içermesidir.
CPC (Tıklama Başına Maliyet)
Bir reklam tıklaması için ödenen bedel. Formül: reklam harcaması bölü tıklama sayısı. Arama reklamlarında anahtar kelimenin rekabetine göre değişir. Düşük CPC tek başına iyi bir sonuç değildir; dönüşmeyen ucuz tıklama, dönüşen pahalı tıklamadan zararlıdır.
CPM (Bin Gösterim Başına Maliyet)
Reklamın bin kez gösterilmesi için ödenen bedel. Formül: reklam harcaması bölü gösterim sayısı çarpı bin. Marka bilinirliği kampanyalarında birincil maliyet ölçüsüdür. CPM’in yükselmesi genellikle hedef kitlenin daralmasından ya da açık artırmada rekabetin artmasından kaynaklanır.
CTR (Tıklama Oranı)
Reklamı ya da arama sonucunu görenlerin ne kadarının tıkladığını gösteren oran. Formül: tıklama sayısı bölü gösterim sayısı çarpı yüz. Arama reklamlarında düşük CTR, reklam metninin arama niyetiyle örtüşmediğine işaret eder. Organik sonuçlarda düşük CTR, başlık ve açıklama metninin zayıf olduğunu gösterir.
Dönüşüm Oranı
Siteyi ziyaret edenlerin ne kadarının hedeflenen eylemi tamamladığı. Formül: dönüşüm sayısı bölü oturum sayısı çarpı yüz. E-ticarette hedeflenen eylem satın alma, hizmet sitelerinde form doldurma ya da telefon aramasıdır. Oranı yorumlarken trafik kaynağını ayırmak gerekir; marka aramasından gelen ziyaretçi her zaman daha yüksek oranda dönüşür.
LTV (Müşteri Yaşam Boyu Değeri)
Bir müşterinin ilişki süresi boyunca markaya bıraktığı toplam kâr. Basit hesabı: ortalama sipariş tutarı çarpı yıllık sipariş sıklığı çarpı ortalama müşteri kalma süresi çarpı brüt kâr marjı. LTV’nin CAC’ye oranı sağlıklı bir işletmede genellikle üçün üzerindedir; oranın bire yaklaşması müşteri kazanmanın kâr getirmediği anlamına gelir.
Performance Max
Google’ın kampanya türlerinden biri. Arama, Görüntülü Reklam, YouTube, Gmail, Discover ve Haritalar envanterinin tamamına tek kampanyadan yayın yapar. Hedefleme ve yerleşim kararlarını büyük ölçüde otomatik verir. Kontrolün azalması karşılığında envanter genişliği sunar; veri yetersizken kurulan Performance Max kampanyaları öngörülemez sonuç üretir.
ROAS (Reklam Harcaması Getirisi)
Reklama harcanan her birim paranın getirdiği ciro. Formül: reklamdan gelen ciro bölü reklam harcaması. 50.000 TL harcayıp 250.000 TL ciro üreten bir kampanyanın ROAS’ı 5’tir. ROAS ciroyu ölçer, kârı değil; brüt marjı düşük ürünlerde yüksek ROAS bile zarar anlamına gelebilir.
Retargeting (Yeniden Hedefleme)
Siteyi daha önce ziyaret etmiş ya da markayla etkileşime girmiş kişilere reklam gösterme yöntemi. Tanımadığı kitleye reklam göstermeye kıyasla daha düşük maliyetle dönüşüm üretir. Frekans sınırı konmadığında aynı kişiye aşırı gösterim yapılır ve marka algısı zarar görür.
Arama motoru optimizasyonu terimleri
Canonical Etiketi
Aynı ya da çok benzer içeriğe sahip birden fazla adres olduğunda, arama motoruna hangisinin asıl sayfa olduğunu bildiren HTML etiketi. E-ticarette filtre ve sıralama parametreleri yüzünden oluşan kopya adreslerde kullanılır. Yanlış kurulan canonical, doğru sayfanın indekslenmemesine yol açar.
Core Web Vitals
Google’ın sayfa deneyimini ölçtüğü üç teknik gösterge: en büyük içerik ögesinin yüklenme süresi, sayfanın etkileşime verdiği yanıt gecikmesi ve düzenin kayma miktarı. Gerçek kullanıcı verisinden hesaplanır. Sıralamada doğrudan belirleyici değildir, ancak eşiklerin altında kalan sayfalarda dönüşüm oranı düşer.
E-E-A-T
Google’ın kalite değerlendirici kılavuzunda geçen dört ölçüt: deneyim, uzmanlık, otoriterlik ve güvenilirlik. Bir sıralama faktörü değil, arama sonuçlarının kalitesini değerlendiren bir çerçevedir. Uygulamada yazar künyesi, doğrulanabilir kaynak gösterimi ve kurumsal şeffaflık olarak karşılık bulur.
Entity (Varlık)
Arama motorunun tanıdığı, kimliği belirlenmiş kişi, kurum, yer ya da kavram. Bir kelime dizisi değil, bir kayıttır. Google bir kişiyi varlık olarak tanıdığında adı yazılışından bağımsız olarak eşleştirebilir ve o kişiyi kavramlarla ilişkilendirebilir. Varlık kimliği Wikidata gibi yapılandırılmış veritabanlarıyla güçlenir.
Indeksleme
Arama motorunun bir sayfayı tarayıp veritabanına kaydetmesi. Taranmak ile indekslenmek aynı şey değildir; tarandığı halde kaliteyi yeterli bulunmadığı için indekslenmeyen sayfa olabilir. Search Console’un sayfa raporu hangi sayfanın hangi nedenle dışarıda kaldığını gösterir.
Kanonik Olmayan Kopya İçerik
Aynı metnin birden fazla adreste yayımlanması. Arama motoru hangisini göstereceğine kendisi karar verir ve bu genellikle markanın istediği sayfa olmaz. Aynı basın metnini onlarca haber sitesine bastırmak bu sorunu üretir; her yayın için farklı metin yazmak gerekir.
Robots.txt
Site kökünde duran ve tarayıcı botlarına hangi adresleri tarayabileceğini bildiren metin dosyası. Bir sayfayı arama sonuçlarından çıkarmaz, yalnızca taranmasını engeller. Sonuçlardan çıkarmak için noindex etiketi gerekir; robots.txt ile engellenen sayfaya noindex etiketi de okunamaz.
Schema Markup (Yapılandırılmış Veri)
Sayfadaki bilginin ne anlama geldiğini makinelere bildiren işaretleme. Genellikle JSON-LD biçiminde yazılır. Kişi, kurum, ürün, makale ve soru-cevap gibi türleri vardır. Sayfada görünmeyen bilgiyi işaretlemek ya da gerçek olmayan puanlama eklemek politika ihlalidir ve elle uygulanan yaptırıma yol açar.
sameAs
Schema.org işaretlemesinde bir varlığın başka platformlardaki resmî profillerini listeleyen alan. Wikidata, LinkedIn, kurumsal dizinler ve doğrulanabilir kayıtlar buraya yazılır. Arama motoru bu bağlantıları izleyerek varlığın kimliğini doğrular. Zayıf ya da eksik sameAs listesi, kimliği belirsiz bir varlık üretir.
Sitemap (Site Haritası)
Sitedeki adreslerin listesini ve son güncellenme tarihlerini içeren XML dosyası. Tarayıcı botlarına keşif kolaylığı sağlar. İndeksleme garantisi vermez. Sitemap’te 404 veren ya da yönlendirilen adres bulunması botun güvenini azaltır.
Yerel SEO
Belirli bir şehir ya da bölgeye yönelik aramalarda görünürlük çalışması. Google Business Profile kaydı, adres ve telefon bilgisinin dizinler arasında birebir tutarlı olması ve bölgeye özgü içerik üretimi başlıca bileşenleridir. Aynı metnin şehir adı değiştirilerek çoğaltılması kapı sayfası sayılır ve yaptırım riski taşır.
Yapay zekâ araması terimleri
AI Overview
Google arama sonuç sayfasının üstünde çıkan, yapay zekâ tarafından üretilmiş özet cevap. Birden fazla kaynaktan derlenir ve kaynak bağlantıları verir. Göründüğü sorgularda organik sonuçlara tıklama oranı belirgin biçimde düşer. Hangi sorguda çıkacağı sabit değildir ve zaman içinde değişir.
AEO (Cevap Motoru Optimizasyonu)
İçeriği, arama sonucunda doğrudan cevap olarak gösterilecek biçimde yapılandırma çalışması. GEO ile büyük ölçüde örtüşür. Uygulamada soru biçiminde başlık kullanmak ve başlığın hemen altına kısa, bağlamdan bağımsız okunabilen bir cevap koymak anlamına gelir.
GEO (Üretken Motor Optimizasyonu)
İçeriğin yapay zekâ tarafından üretilen cevaplarda kaynak gösterilmesini hedefleyen çalışma. Klasik arama optimizasyonundan farkı, hedefin sıralama değil alıntılanma olmasıdır. Princeton merkezli bir araştırma grubunun 2024’te yayımladığı çalışma, kaynak gösterme ve sayısal veri ekleme gibi yöntemlerin görünürlüğü belirgin biçimde artırdığını ölçtü.
Halüsinasyon
Dil modelinin gerçekte var olmayan bir bilgiyi doğruymuş gibi üretmesi. Markalar açısından riski, model hakkınızda yanlış bilgi ürettiğinde bunun kullanıcıya güvenilir bir cevap gibi görünmesidir. Panzehiri, doğru bilgiyi makine tarafından okunabilir ve doğrulanabilir biçimde birden fazla kaynakta yayınlamaktır.
llms.txt
Site kökünde duran ve yapay zekâ sistemlerine sitenin ne hakkında olduğunu, hangi sayfaların önemli olduğunu markdown biçiminde anlatan metin dosyası. 2024’te önerilen bir standarttır. Arama motorları tarafından zorunlu tutulmaz ve Google resmî olarak gerekli görmediğini belirtmiştir. Maliyeti düşük olduğu için yine de hazırlanır.
Query Fan-out (Sorgu Dağıtımı)
Yapay zekâ arama sistemlerinin, kullanıcının tek sorusunu arka planda birden fazla alt sorguya bölüp her birini ayrı ayrı araması ve gelen sonuçları tek cevapta birleştirmesi. Bu yüzden görünürlük hedefi tek bir anahtar kelime değil, bir soru kümesinin tamamıdır.
Zero-click (Tıklamasız Arama)
Kullanıcının arama sonucundan hiçbir siteye tıklamadan aramayı bitirmesi. Cevabı sonuç sayfasında bulduğu için tıklamaya gerek kalmaz. Yapay zekâ özetlerinin yaygınlaşmasıyla oranı yükseldi. Marka açısından sonucu şudur: trafik düşse bile cevap içinde adı geçmek değer üretir.
E-ticaret terimleri
AOV (Ortalama Sipariş Tutarı)
Bir siparişin ortalama parasal büyüklüğü. Formül: toplam ciro bölü sipariş sayısı. Reklam maliyetleri sabitken AOV’yi yükseltmek kârlılığı doğrudan artırır. Ürün paketleme, kargo bedelsiz eşiği ve tamamlayıcı ürün önerisi bu metriği etkiler.
Marketplace (Pazaryeri)
Birden fazla satıcının aynı platform üzerinden satış yaptığı e-ticaret modeli. Hazır trafik sunar, komisyon alır ve müşteri verisini satıcıyla sınırlı ölçüde paylaşır. Kendi sitesiyle birlikte yürütülmesi önerilir; yalnızca pazaryerine bağlı bir marka fiyat rekabetine ve platform kararlarına açık kalır.
Sepet Terk Oranı
Sepete ürün ekleyip satın almayı tamamlamayan ziyaretçilerin oranı. Formül: tamamlanmayan sepet sayısı bölü oluşturulan sepet sayısı çarpı yüz. Başlıca nedenleri ödeme adımında beklenmeyen kargo bedeli, zorunlu üyelik ve sınırlı ödeme seçeneğidir.
Shopify Partner
Shopify’ın resmî ortak programına kayıtlı iş ortağı. Ortak paneli üzerinden müşteri mağazalarını yönetebilir, geliştirme mağazası açabilir ve ortaklara özel destek kanalına erişir. Statü Shopify’ın kendi ortak dizininden herkese açık biçimde doğrulanabilir. Bir ajansın kendi sitesinde rozet göstermesi doğrulama sayılmaz.
Son güncelleme: 9 Eylül 2026 Hazırlayan: Alaattin Çağıl, dijital pazarlama uzmanı ve Mayfair Digital Agency kurucusu. Google Ads, Meta Ads, SEO ve Shopify alanlarında çalışıyor, dijital pazarlama üzerine beş kitabın yazarı. Doğrulanabilir profiller: wikidata.org/wiki/Q104777195, linkedin.com/in/alaattincagil/, kitapyurdu.com/yazar/alaattin-cagil/199260.html
İlgili rehberler
- GEO nedir, yapay zekâ aramalarında görünür olmak: Sözlükteki GEO, AEO ve query fan-out terimlerinin uygulamaya nasıl döküldüğünü anlatır.
- Schema markup rehberi: Yapılandırılmış veriyi JSON-LD ile yazmanın ve sameAs alanını doğru kurmanın adımlarını gösterir.
- Google Ads ajansı: CAC, CPA, ROAS ve Performance Max gibi reklam terimlerinin kampanya yönetiminde nasıl kullanıldığını açıklar.
- SEO danışmanlığı: Indeksleme, canonical ve Core Web Vitals başlıklarının bir site üzerinde nasıl ele alındığını aktarır.
Diğer Ücretsiz Dijital Pazarlama Araçları
Bu araçla birlikte kullanabileceğiniz diğer araçlar aşağıda. Tamamını kategoriye göre görmek için ücretsiz dijital pazarlama araçları sayfasına göz atın.